Tomato Cultivation: टोमॅटो लागवडीतील खर्च कमी करण्यासाठी महिला शेतकरीने स्वतः सुरू केली बियाणांची निर्मिती, आता वर्षाकाठी मिळविते लाखोंचे उत्पन्न

Tomato Cultivation
Image Credit Source: agricoop & frontiersin

Tomato Cultivation: बटाटे आणि कांद्यानंतर जर कोणत्याही भाजीला सर्वाधिक मागणी असेल तर ती टोमॅटो. मसूर, भाज्यांची चव वाढवणाऱ्या टोमॅटोचा वापर त्वचा निखारे करण्यासाठीही केला जातो. टोमॅटो आरोग्यासाठी देखील फायदेशीर आहे, त्यात जीवनसत्त्वे, पोटॅशियम तसेच अनेक प्रकारची खनिजे असतात. टोमॅटोची मागणी वर्षभर कायम राहिल्याने टोमॅटोची लागवड शेतकर्‍यांसाठी फायदेशीर ठरू शकते, परंतु संकरित बियाणांच्या जास्त किंमतीमुळे लागवडीचा खर्च वाढतो. या समस्येला तोंड देण्यासाठी झारखंडमधील रामगढ जिल्ह्यातील रिता देवी या महिला शेतकऱ्याने बियाणांचे उत्पादन सुरू केले आणि त्यातून नफा कमावण्यास सुरुवात केली.

कोण आहेत रीता देवी?
27 वर्षीय दहावी पास असलेल्या रिता देवी झारखंडच्या रामगढ जिल्ह्यातील आहेत. ती एक हेक्टर शेती करते. टोमॅटोच्या लागवडीत हायब्रीड बियाणांचा खर्च जास्त असल्याने रीता देवीचा खर्च जास्त होता आणि नफाही कमी होऊ लागला. हे बघून त्यांनी स्वतः बियाणांची निर्मिती सुरू केली. यासाठी त्यांनी दीड लाख खर्चाचे नेट-हाऊस बांधले आणि नोव्हेंबर ते डिसेंबर या कालावधीत 0.25 एकर जमिनीवर रोपे लावण्यास सुरुवात केली. महिला शेतकरी असल्याने हे तंत्र तिच्यासाठी योग्य होते. त्यांनी मादी रोपाची ६० सेमी x ४५ सेंमी अंतरावर आणि नर रोपाची ६० सेमी x ४५ सेमी अंतरावर पुनर्लावणी करून संकरित बियाणे उत्पादनास सुरुवात केली.

टोमॅटो संकरित बियाणे उत्पादन
झारखंडच्या रामगढ जिल्ह्यातील रहिवासी असलेल्या रीता देवी यांना महागड्या बियाण्यांमुळे टोमॅटोच्या लागवडीत जास्त खर्च करावा लागला, खर्चापेक्षा नफा कमी झाला. यावर उपाय म्हणून रीता देवी यांनी प्रोटेक्टेड कंडिशनचे तंत्र अवलंबले.

Image Credit Source: agricoop

समर्पणाने यश
रीता देवी यांनी कृषी विज्ञान केंद्र रामगड येथून बीजोत्पादनाचे प्रशिक्षण घेतले. काम आणि प्रशिक्षण, ATMA अधिकार्‍यांचे तांत्रिक सहकार्य यामुळे ते यशस्वी झाले. टोमॅटोच्या संकरित बियाण्यांच्या उत्पादनातून त्यांना वर्षाला 2 लाख 20 हजारांचा नफा मिळतो.

इतर महिला शेतकऱ्यांना प्रेरणा दिली
रिता देवीचे यश पाहून परिसरातील इतर महिला शेतकऱ्यांनाही भाजीपाल्याचे संकरित बियाणे तयार करण्याची प्रेरणा मिळाली. या कामाचे फायदे तर आहेतच, पण त्यासाठी उच्च कौशल्याचीही गरज आहे. महिला शेतकरी पुढे आल्याने बियाणे कंपन्यांनाही फायदा झाला. त्यांना जिल्हास्तरावर बीजोत्पादनासाठी कुशल कामगार सहज मिळू लागले.

Image Credit Source: agricoop

टोमॅटो लागवडीसाठी माती
आपल्या देशात टोमॅटोची लागवड प्रामुख्याने राजस्थान, कर्नाटक, बिहार, ओरिसा, उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि आंध्र प्रदेशात केली जाते. टोमॅटोच्या चांगल्या पिकासाठी वालुकामय चिकणमाती, चिकणमाती काळी कापूस माती आणि लाल माती चांगली मानली जाते. वालुकामय चिकणमाती माती सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध आहे, म्हणून ती सर्वोत्तम आहे. याव्यतिरिक्त, योग्य ड्रेनेज सिस्टम देखील महत्वाचे आहे.

टोमॅटोच्या काही सुधारित जाती
टोमॅटोच्या सुधारित जाती पेरून शेतकरी अधिक नफा मिळवू शकतात. त्याच्या काही सुधारित जाती पुढीलप्रमाणे आहेत: अर्का सौरभ, अर्का विकास, ARTH 3, ARTH 4, अविनाश 2, BSS 90, Co. 3, एचएस 101, एचएम 102, एचएस 110, निवड 12, हिस्सार अनमोल (एच 24), हिस्सार अनमोल (एच 24, हिसार ललित (एनटी 8), कृष्णा, केएस 2, एनए 601, नवीन, पुसा 120, पंत बहार, पुसा दिव्या, पुसा गौरव इ.

टोमॅटो लागवडीसाठी अनुकूल हवामान
टोमॅटोच्या लागवडीसाठी उष्ण व दमट हवामान उत्तम मानले जाते. अतिवृष्टीमुळे पिकाचे नुकसान होते. यासाठी सामान्य पाऊस चांगला मानला जातो, तर उन्हाळी हंगामात पिकांची लागवड करण्यासाठी योग्य सिंचन व्यवस्था असावी.
आणखी वाचा : कांदा चाळीसाठी दीड लाखाचे अनुदान यावे! कृषी समितीच्या मासिक बैठकीत ठराव करून शासनास पाठवण्याचा निर्णय